„nicznej skarbnicy, z której pierwotni rolnicy mogli zaczerpnąć bawełnę, morwę, oliwkę, winorośl, gruszę, jabłoń, śliwę, wiśnię, pszenicę, jęczmień. Nie zajmujemy się historią rolnictwa i przetwórstwa w ogóle, a jedynie historią winorośli i wina. Dlatego nie czas oglądać się za smakowitymi wiśniami, śliwkami czy gruszkami z Gruzji. Armenii, Azerbejdżanu. Popatrzmy na winnicę jeszcze w XIX wieku na jednym ze zboczy Araratu stał niewielki klastor chrześcijański, którego zakonnicy pokazywali ciekawym winnicę, którą rzekomo zasadził Noe. Dziś już. niestety, nie ma ani klasztoru, ani winnicy — zniknęły wraz z trzęsieniem ziemi w 1840 roku. Miejmy jedynie nadzieję, że po dobrnięciu do końca niniejszej książki zarówno Czytelnicy, jak i autor będą mieli lepsze pojęcie o początkach i historii sadzenia winnic i picia wina — niż ci, którym dane było oglądać „winnicę Noego".
Na Zakaukaziu technika uprawy winorośli i produkcja wina Osiągnęły apogeum w okresie słynnego państwa Urartu, około ośmiuset lat p.n.e. Pierwszym historycznym władcą urartyjskiego państwa był książę Arame. Legenda zwie go Arą Pięknym, o jego względy miała się ubiegać królowa Semiramida, małżonka asyryjskiego króla Szamsziadada. Od czasów króla Arame (880— —844 p.n.e.) państwo urartyjskie stało się na jakiś czas prawdziwym mocarstwem. Powstało wiele systematycznie zakładanych kilkudziesięciohektarowych warowni wojskowych. Jedną z potężniejszych była KarmirByłur. mieszcząca koszary, magazyny, świątynie, apartamenty władcy; była ona czymś w rodzaju prowincjonalnego ośrodka władzy i administracji. W VI wieku p.n.e. miasto zostało zdobyte i spalone przez Scytów. Nie bardzo wiadomo, jak to się stało, że magazyny, skarbiec królewski itp. pozostały nie splądrowane. Czyżby napastników było zbyt mało w stosunku do zasobów A może rumowisko po pożodze było zbyt grube Dość. że w magazynach pozostało nietkniętych mnóstwo dzbanów z winem, na ich dnie znaleziono skórki winogron, zaś na ściankach osad po winie! W piwnicach KarmirBylur przechowywano wino w ogromnych naczyniach, mieszczących tysiąc litrów każde. Zakopywano je w ziemi po szyjkę w równoległych rzędach. W trzech głównych piwnicach KarmirByłur zgromadzono 172 takie naczynia, czyli 172 tysiące litrów wina! A przecież wino znajdowało się także w innych magazynach. A także w innych warowniach, w prywatnych składach kupców oraz u zwykłych ludi. nie magazynujących wina ani na sprzedaż, ani na zapas, lecz na potrzeby własnej konsumpcji. Przytoczone cyfry dają przybliżone pojęcie o skali winiarstwa na Zakaukaziu na początku I tysiąclecia p.n.e. Nie dziwi przeto informacja Herodota (V wiek p.n.e.). że robiono świetne interesy na sprowadzaniu Eufratem i Tygrysem wina z Zakaukazia w drewnianych beczułkach“(11)