„4. Partie robotnicze wobec rewolucji 1905 r. Rozłam w PPS. W Polskiej Partii Socjalistycznej nawarstwił się kryzys wewnętrzny spowodowany stosunkiem do trzech podstawowych zagadnień 1) Niepodległości Polski. 2) Rewolucji w Rosji. 3) Zadań i celów Organizacji Bojowej PPS.
Tzw. „starzy" z Józefem Piłsudskim na czele głosili bez kompromisów program niepodległościowy. W rewolucji rosyjskiej widzieli sprzyjające warunki do walki o niepodległość. Miała to być kontynuacja powstań zbrojnych. Wrogiem nie był sam car, ale państwo rosyjskie.
„Młodzi" PPS zrezygnowali całkowicie z programu niepodległościowego. Autonomia Królestwa lub federacja z Rosją wydawała się im bardziej realna niż „mglisty" program niepodległościowy. Swe nadzieje wiązali ze zwycięstwem rewolucji rosyjskiej, która rozstrzygnie wszelkie kwestie polityczne.
W 1906 r. Organizacja Bojowa PPS wykonała kilkaset akcji na instytucje wojskowe, rządowe, policję, wojsko i pociągi. Pociągnęło to za sobą pogromy wojskowe w robotniczych dzielnicach Warszawy, Łodzi i Siedlec. Akcje bojowe zostały potępione przez „młodych". Mieli oni większość w Centralnym Komitecie Robotniczym (CKR) PPS, który w listopadzie 1906 r. usunął Organizację Bojowąpoza nawias partii. Rozłam w PPS stał się faktem. Młodzi wybrali nowy komitet (Maksymilian HorwitzWalecki, Feliks Sachs, Feliks Kon, Bernard Szapiro) i utworzyli tzw. PPSLewice.“(8)